Yatırım Riski Tolerans Ölçüm Testi

Yatırıma başlamadan önce cevaplaman gereken bir soru var: Ne kadar kayba dayanabilirsin? Bu sorunun cevabı, hangi ürünü alacağını belirler. Hisse mi, tahvil mi, fon mu? Hepsi bu cevaba bağlı. Risk toleransını bilmeden kurulan portföy, ilk sert düşüşte dağılır. Çünkü panikle satarsın. Bu yazı, kendi risk profilini adım adım ölçmen ve buna uygun bir dağılım kurman için hazırlandı.

Risk Toleransı Nedir, Neyle Karıştırılır?

Risk toleransı, portföyünün değer kaybettiğini gördüğünde rahatsızlık duymadan bekleyebilme kapasiten. İki farklı şeyi ayırmak gerekir:

• Risk kapasitesi: Maddi olarak ne kadar kayba dayanabilirsin? Gelirin, borcun, acil durum fonun belirler. Objektiftir.
• Risk iştahı: Psikolojik olarak ne kadarına tahammül edebilirsin? Uyku kaçırma eşiğin. Subjektiftir.

Doğru risk profili belirleme çalışması bu ikisinin küçük olanını esas alır. Kapasiten yüksek ama iştahın düşükse, iştahına göre davranırsın. Aksi halde en kötü zamanda satış yaparsın.

Sık yapılan hata: geçmiş yükseliş dönemine bakarak kendini cesur sanmak. Yükselişte herkes cesurdur. Ölçüm, düşüş senaryosuyla yapılır.

Ön koşul: testi hak etmek

Şu üçü tamam değilse risk profilin otomatik olarak "düşük"tür:

• 3–6 aylık giderini karşılayan acil durum birikimi var mı?
• Kredi kartı ya da yüksek faizli tüketici borcun kapandı mı?
• Aylık bütçen belli mi, düzenli olarak kenara koyabildiğin bir tutar var mı?

Bu adımlar birikim oluşturma ve aylık bütçe konularının işi. Onlar oturmadan yatırım riski konuşmak sırayı bozmak olur.

7 Soruluk Basit Ölçüm Testi

Kalem al. Her soruda seçtiğin harfin puanını yaz. Kendine dürüst cevap ver; kimse görmüyor.

1. Yatırım vadem: (a) 0–2 yıl = 1 puan, (b) 3–7 yıl = 3, (c) 8 yıl ve üzeri = 5
2. Portföyüm bir yılda %25 düşerse: (a) hepsini satarım = 1, (b) bir kısmını satarım = 2, (c) beklerim = 4, (d) ek alım yaparım = 5
3. Gelirimin düzeni: (a) değişken/güvencesiz = 1, (b) dalgalı ama öngörülebilir = 3, (c) sabit ve düzenli = 5
4. Yatırıma ayırdığım para: (a) 1 yıl içinde gerekebilir = 1, (b) belki gerekir = 2, (c) uzun süre dokunmam = 5
5. Yatırım bilgim: (a) yeni başlıyorum = 1, (b) temel ürünleri biliyorum = 3, (c) piyasayı takip ediyorum = 4
6. Beklentim: (a) anaparayı korumak = 1, (b) enflasyonun biraz üstü = 3, (c) yüksek getiri, dalgalanma kabul = 5
7. Yaşım ve sorumluluğum: (a) emekliliğe yakın / bakmakla yükümlü çok kişi = 1, (b) orta = 3, (c) genç, sorumluluk az = 5

Toplam puanı hesapla. 7 ile 34 arasında bir sayı çıkacak.

Puanına Göre Örnek Dağılımlar

Bu oranlar bir şablon, reçete değil. Kendi durumuna göre kaydırabilirsin. Ama toplamı %100 olsun ve her kalemin ne işe yaradığını bilerek koy. Devlet tahvili ve hazine bonosu tarafını, altın-gümüş tarafını, fonların nasıl çalıştığını ayrı ayrı okumak bu tabloyu anlamlı hale getirir.

Kaç kalem yeter?

• Yeni başlıyorsan 3–4 kalem fazlasıyla yeter.
• Anlamadığın ürünü portföye koyma. Bilmediğin risk, riskin en pahalı hali.
• Kripto gibi yüksek oynaklıklı varlıkları, kaybını kaldırabileceğin küçük bir dilimle sınırla.

Testi Gerçek Hayatta Doğrulamak

Kağıt üzerindeki cevap ile davranış her zaman uyuşmaz. Onun için şu kontrolleri yap:

• Rakamla dene: 100.000 TL'lik portföyün 75.000 TL'ye indiğini yaz. Bu satırı okurken içinde ne oluyor? Tepkin "satsam mı" ise puanını aşağı çek.
• Küçük başla: İlk 2–3 ay hedeflediğin tutarın küçük bir kısmıyla ilerle. Kendi tepkini izle.
• Uyku testi: Gece portföyünü düşünüyorsan risk çok yüksek demektir.
• Kayıt tut: Her alım için "neden aldım, ne kadar süre tutacağım" notu yaz. Panik anında bu not seni frenler.
• Yılda bir gözden geçir: Oranlar kaydıysa yeniden dengele. Evlilik, çocuk, iş değişikliği, emekli